7. KURAN’DA MELEKLER
7.1 Açıklama ve Ayetler
Allah'ın, çok özel varlıklar yarattığı Kuran'da beyan edilmiştir. Bu manada imtihan için yaratılan cinler içinden seçilen melekler memur olarak atanmışlar ve çok özel varlıklar olarak varlık sahnesine çıkarılmışlardır. Allah'ın insana rahmetinin en mükemmel tezahürü, Vahiy olmuştur. Çünkü Vahiy sayesinde insan, varlıkları sınıflayabilmiş, hakikati öğrenmiş, ahireti bilmiş, doğruyu ve hidayeti anlayabilmiştir. Vahyin tanıttığı ontolojide meleklere de yer verilmiş ve onlarla insan arasında hem mahiyet hem de boyut farkı olduğu beyan edilmiştir. İnsanlar boyut değiştirerek meleklerin varlık alanlarına girememiştir.
İnsanlarla iletişim açısından melekler, herhangi bir kısıtlamaya bağlı kılınmamıştır. Zira onlar, Allah görevlendirdiğinde insanla iletişime her zaman geçmişlerdir. İki biçimde gerçekleşen bu olayın ilkinde onlar, gerçek varlıklarından sıyrılmış ve insanın varlık alanına dahil olmuştur. İkincisi iletişim biçimi ise, boyutları ve mahiyetleri aynı kalmakla ve kendilerini sadece elçilere göstermekle gerçekleşmiştir. Vahiylerin çoğu, bu şekilde nazil olmuştur. Bu manada Hz. İbrahim, Hz. Lut ve Hz. Meryem'e gelen elçiler, Hz. Musa’nın annesine bilgi verenler, Hz. Dâvûd’un mihrabına girmek için duvarı aşanlar, Allah'ın izniyle iş yapmıştır. Mahiyetleri hakkındaki bütün bilgilerin, ancak vahiy yoluyla bilinebileceği ifade edilmiştir.
Süleymaniye Vakfı Meali Ekseninde Bir Analiz Cinlerden Olan Melekler:
Bu belge, Süleymaniye Vakfı Meali kaynaklarına dayanarak meleklerin mahiyeti, kökeni ve irade yapısı üzerine kapsamlı bir inceleme sunmaktadır. Süleymaniye Vakfının çalışmalarına dayanan temel bulgular, geleneksel melek algısının aksine, meleklerin ayrı bir varlık türü olmadığını, aksine Allah tarafından özel görevlerle (elçilikle/memurluk) görevlendirilmiş mümin cinler olduğunu ortaya koymaktadır. Meleklerin robotik birer varlık olmadıkları, aksine tercih haklarının bulunduğu, Allah'ın emirlerine bilinçli ve saygıya dayalı bir itaat sergiledikleri ve imtihana tabi oldukları analiz edilmiştir.
1. Meleklerin Ontolojik Kökeni: Cin Olma Özelliği
Kaynaklara göre melekler, Allah’ın çeşitli işlerde elçi olarak istihdam ettiği cinlerdir. Bu yaklaşım, Kur'an-ı Kerim'deki iki temel varlık sınıflandırmasına ve terminolojik analizlere dayanmaktadır.
- İki Sorumlu Varlık Türü: “Ben cinleri ve insanları sadece bana kulluk etsinler diye yarattım.” (Zariyat 51/56) ayetinde Allah'ın sadece cinleri ve insanları kendisine kulluk etmeleri için yarattığı belirtilir. Meleklerin de Allah'a kulluk ve secde ettikleri gerçeğinden hareketle, onların bu iki kategoriden birine (cinler kategorisine) dahil olmaları gerektiği sonucuna varılır.
- Görünmezlik (Cinlik) Vasfı: Arapça "cin" kelimesi sözlükte "görünmeyen/görünmez" anlamına gelir. Melekler de insanlar açısından görünmezlik özelliğine sahip oldukları için bu tanım kapsamına girerler.
- Terminoloji: Arapça ‘da "melek" kelimesi sözlük anlamı itibarıyla "elçi" (resul) demektir. Bu bağlamda melekler, mümin cinler arasından seçilmiş, vahiy getirme veya insanları koruma gibi görevlerle donatılmış "görevli varlıklar" veya "memurlar" olarak tanımlanır.
2. İrade, İtaat ve Sorumluluk Yapısı
Belgeler, meleklerin günah işleme potansiyeli olmayan, programlanmış varlıklar olduğu yönündeki yaygın kanaati reddetmektedir.
İrade ve Tercih Hakkı
Meleklerin tercih hakları (iradeleri) mevcuttur. Onların Allah'a itaati, iradesiz bir zorunluluk değil, bilinçli bir boyun eğmedir.
- Bilinçli İtaat: “Zira göklerde ve yerde bulunan tüm canlılar ve melekler hiç büyüklenmeden Allah’a secde ederler/yasaya boyun eğerler. Çünkü onlar üstlerinde egemen olan Rabblerinden korkarlar ve verilen emirleri aynen uygularlar.” (Nahl 16/49-50)
- Meleklerin emredileni yapmalarının temel sebebi "üzerlerindeki Rablerinden korkmaları" olarak açıklanır. Bu durum, itaatin saygı ve çekinceye dayalı bir seçim olduğunu gösterir.
- Sorgulama Kapasitesi: “Hani Rabbin meleklere: "Ben yeryüzünde bir halife/yönetici tayin edeceğim." demişti. Melekler de "Yeryüzünde bozgunculuk yapan ve kan dökenlerden birisini mi halife/yönetici tayin edeceksin? Oysa biz seni durmadan övgü ile tespih ve takdis ediyoruz." dediler. Allah "Ben sizin bilmediklerinizi biliyorum." dedi.” (Bakara 2/30)
- Hz. Adem'in yaratılışına dair meleklerin "Orada bozgunculuk yapacak ve kan dökecek birini mi yaratıyorsun?" diyerek çekince koymaları, onların olayları sorgulayabildiklerini ve farklı görüş beyan edebildiklerini (muhalefet edebildiklerini) kanıtlar.
Sorumluluk ve Ceza Riski
Melekler de insanlar ve diğer cinler gibi imtihana tabidir ve büyüklük taslamaları durumunda cezalandırılma riski taşırlar.
- Mukarreb Meleklerin Uyarılması:
- “Ne Mesih İsa ne de Allah’a yakın olan melekler, Allah’a kulluktan asla kaçınmazlar. Kim Allah’a kulluk etmekten kaçınır ve O'na kulluğu kibrine yediremezse; bilsin ki Allah, bunların hepsini huzurunda toplayacaktır. İnanan ve imanına yaraşır iyi işler yapanlara Allah, mükâfatlarını tastamam verecek hem de fazlasını ikram edecektir. Kulluğu kibrine yediremeyip büyüklük taslayanları da acı verici bir azaba çarptıracaktır. Onlar, kendileri için Allah’ın yakınından ne bir veli ne de yardımcı bulacaklar.” (Nisa 4/172-173)
- Allah'a en yakın meleklerin dahi O'na kulluktan geri durmayacakları belirtilirken; kim kulluktan geri durup büyüklük taslarsa, Allah'ın hepsini huzuruna toplayıp acıklı bir azaba çarptıracağı ifade edilir. Bu, meleklerin isyan etme potansiyeli taşıdığını gösterir.
3. Temel Kanıtlar ve Örnek Vakalar
Belgeler, meleklerin cinlerden olduğu tezini doğrulamak için kritik ayet ve örnekleri temel alır.
İblis Örneği ve Mantıksal Temellendirme
Meleklerin aslında görevli cinler olduğunun en büyük delili İblis ‘in durumudur:
- “Hani bir zamanlar meleklere: – Adem’e secde edin/emrine amade olun demiştik, İblis dışında hepsi emre amade olmuşlardı. O, cinlerden idi ve Rabbinin emrine karşı geldi. Şimdi siz, o sizin düşmanınız olduğu halde onu ve soyunu benim dışımda dostlar mı ediniyorsunuz? Bu zalimler için ne kötü bir değiş tokuş!” (Kehf 18/50):
- Bu ayette İblis ‘in "meleklere secde edin" emrine muhatap olduğu ancak onun "cinlerden olduğu" ve Rabbinin emrinden çıktığı belirtilir.
- Mantıksal Çıkarım: Eğer İblis meleklerden (görevli cinlerden) biri olmasaydı, melekler topluluğuna verilen bu emre uymamakla suçlanamaz ve cezalandırılamazdı. Bu noktada, "Rabbinin emrinden çıkmayan cinler" melekler olarak isimlendirilir.
- “Meleklere "Âdem için secde edin/emre amade olun" demiştik de onlar da hemen emre amade oldular. Sadece İblis kaçınmış, büyüklenmiş ve kâfirlerden olmuştu.” (Bakara 2/34):
- Meleklerin secde edip İblis ‘in direnmesi, İblis ‘in de aslında o görevli melek grubunun bir parçası olduğunu teyit eder.
Ahiretteki Ayrım
- “Mahşer günü Allah onların hepsini huzurunda bir araya toplayacak ve meleklere: – Size kulluk eden bunlar mıydı? Diye soracak. Melekler: – Hâşâ sen yücesin, zatını tenzih ederiz, bizim velimiz onlar değil sensin. Bilakis onlar cinlere kulluk ediyorlardı, zira onların çoğu cinlere inanıyordu, derler.” (Sebe 34/40-41):
- Ahiret gününde melekler, insanların kendilerine değil cinlere (yoldan çıkmış görünmez varlıklara) kulluk ettiklerini söyleyeceklerdir. Bu beyanla melekler, kendi mümin kimliklerini ve Allah'a olan içten bağlılıklarını, saptırıcı cinlerden ayırarak ortaya koyacaklardır.
4. Sonuç: Yeni Bir Melek Tanımı
Süleymaniye Vakfı Mali’ne göre melek tanımı şu şekilde özetlenebilir:
Özellik....................Geleneksel Algı.................................. Belgeye Dayalı Tanım
Tür..........................Bağımsız 3. bir varlık türü.................... Elçi olarak görevlendirilmiş cinler
İrade..................... İradesiz, günah işleyemez ...................Tercih hakkı olan, imtihana tabi
İtaat .......................Otomatik/Programlanmış......................Bilinçli ve saygıya dayalı
Sorumluluk ...........Sorumsuz.............................................Büyüklük taslarsa ceza alma riski var
Özetle; melekler cinlerden ayrı bağımsız bir tür değil; Allah’ın emirlerine içtenlikle boyun eğen, O'nun tarafından özel görevlerle (elçilikle/memurlukla) donatılmış ve hem meleklerden hem insanlardan seçilen elçiler “Allah, meleklerden de insanlardan da elçiler seçer. Allah daima dinleyen ve görendir.” (Hac 22/75) kategorisindeki mümin cinlerdir.
“Gök gürültüsü övgü ile melekler de saygı ile Allah’ın yasalarına göre hareket ederler. Onlar Allah’ın kudreti hakkında tartışıp dururlarken; O, yıldırımları gönderir de hak edene isabet eder. Hâlbuki O, azabı korkunç olandır.” (13 Rad suresi 13)
“Şimdi onlar, kendilerine illaki meleklerin gelmesini ya da bizzat Rabbinin gelmesini veya Rabbinin bazı azap ölüm işaretlerinin gelmesini mi bekliyorlar? Rabbinin azap işaretinin geldiği o gün, daha önceden iman etmemiş ya da imanıyla bir iyilik ortaya koymamış kimsenin imanı kendine fayda sağlamayacaktır. De ki: “Bekleyin bakalım, zaten biz de beklemekteyiz!” (6 Enam suresi 158)
“O an Rabbin, meleklere şunu bildirmişti: – Ben sizinle beraberim, haydi iman edenlere direnç ve moral verin, ben kâfirlerin yüreklerine korku salacağım, vurun boyunlarının üstüne, vurun onların parmaklarına!” (8 Enfal suresi 12)
7.3 You Tube “Abdullah Ergin Fuzuli” kanalında yayınlanan aynı konuya ilişkin
Sunum Videosunun adresi: https://www.youtube.com/watch?v=mbrPHllp4vo